Sonsuz yükselen ses.
Durmadan yükselen ama hiç yükselmeyen bir ses duyabilir misin? Aynı iki nota sana yükseliyor, yanındakine alçalıyor gibi gelebilir mi?
Özgün çalışma
- Shepard, R. N. (1964). Circularity in judgments of relative pitch. The Journal of the Acoustical Society of America, 36(12), 2346–2353. Kaynak
- Deutsch, D. (1986). A musical paradox. Music Perception, 3(3), 275–280. Kaynak
- Deutsch, D. (1991). The tritone paradox: An influence of language on music perception. Music Perception, 8(4), 335–347. Kaynak
- Deutsch, D., Henthorn, T., & Dolson, M. (2004). Speech patterns heard early in life influence later perception of the tritone paradox. Music Perception, 21(3), 357–372. Kaynak
- Repp, B. H. (1994). The tritone paradox and the pitch range of the speaking voice: A dubious connection. Music Perception, 12(2), 227–255. Kaynak
- Chambers, C., Akram, S., Adam, V., Pelofi, C., Sahani, M., Shamma, S., & Pressnitzer, D. (2017). Prior context in audition informs binding and shapes simple features. Nature Communications, 8, 15027. Kaynak
- Malek, S., & Sperschneider, K. (2018). Aftereffects of spectrally similar and dissimilar spectral motion adaptors in the tritone paradox. Frontiers in Psychology, 9, 677. Kaynak
- Risset, J.-C. (1969). Pitch control and pitch paradoxes demonstrated with computer-synthesized sounds. The Journal of the Acoustical Society of America, 46(1A), 88. Kaynak
Uyarlamamız
Shepard (1964) tonları ve Deutsch'un (1986) triton paradoksunun uyarlaması. Bütün sesler oktav aralıklı sinüs bileşenlerinden ve sabit, çan biçimli bir zarftan kurulur. 1. elde 24 triton çifti çalar (12 perde sınıfı × 2 zarf konumu) ve ikinci sesin yükselip alçaldığı söylenir; 2. elde ses yarım tonluk basamaklarla tırmanır ve 12., 24. ve 36. basamakta yükselmenin sürüp sürmediği ve başlangıca göre yükseklik sorulur; 3. elde merdivenin ilk sesiyle 36. basamaktaki ses karşılaştırılır.
Özgün çalışmadan farklar
- Ses düzeyi ve hoparlör kontrol edilmez; telefon hoparlörleri zarfı bozabilir, kulaklık önerilir.
- Triton çiftleri merdivenden önce çalınır; yükselen bir diziden sonra yargılar kayabilir (Malek ve Sperschneider, 2018).
Ölçülen değişkenler
Açık veri dosyasındaki sütunlar. Liste biçimindeki alanlar numaralı sütunlara açılır (örneğin rt_60, est_3); JSON sütunlarında yalnızca sayılar ve sabit uyaran adları bulunur.
| Sütun | Tür | Açıklama |
|---|---|---|
checkpoints | JSON | Merdiven duraklarında cevaplar: [[hâlâ yükseliyor mu (1 evet, 0 hayır, 2 emin değil), başlangıca göre yükseklik (−1 aşağıda, 0 aynı, 1 biraz yukarıda, 2 epey, 3 çok yukarıda)] × 3]. |
same | integer | İlk ses ile 36. basamaktaki sesten hangisi daha yüksek (0 ilki, 1 36. basamaktaki, 2 ikisi aynı). |
tritone | JSON | Triton çiftleri: [[ilk sesin perde sınıfı 0–11, zarf konumu, 1 = yükseldi / 0 = alçaldı, süre ms] × 24]. |
down | JSON | Perde sınıfına göre 'alçaldı' oranı (12 değer). |
peak | number | Kişisel perde çemberi yöneliminin tepe noktası (perde sınıfı, ondalıklı). |
strength | number | Yönelimin gücü. |
consistency | number | Tümleyen çiftlerin zıt yönde duyulma oranı. |
peak_class | integer | Belirgin yönelim varsa tepe perde sınıfı (0–11); yoksa boş. |
rise | integer | Yükselmenin sürdüğü söylenen durak sayısı (0–3). |
height | integer | Son duraktaki yükseklik cevabı. |
headphones | integer | Dinleme biçimi (1 kulaklık, 0 hoparlör). |
Her dosyada bulunan ortak sütunlar (14)
row_id | string | Satır kodu. Her sürümde yeniden ve rastgele üretilir; kişiyi tanımlamaz, sürümler ya da deneyler arasında eşleştirilemez. |
experiment | string | Deneyin kısa adı (adres kısaltması). |
experiment_version | integer | Cevap biçiminin sürümü. Biçim değişen deneylerde yalnızca güncel biçim yayımlanır. |
date | YYYY-MM-DD | YYYY-Www | YYYY-MM | Cevabın verildiği gün (İstanbul saati). Aynı gün, dil ve cihazda 5 kişiden az cevap varsa ISO haftasına, o da yetmezse aya kabalaştırılır. |
date_precision | day | week | month | date sütununun inceliği. |
lang | tr | en | (boş) | Arayüz dili. Dil kaydı Ekim 2026’nın ilk haftasında başladı; daha önceki cevaplarda yalnızca uyaranı dile bağlı deneylerde bilinir, bilinmiyorsa boş. |
device | desktop | mobile | tablet | (boş) | Tarayıcının tanıttığı cihaz sınıfı (yalnızca sınıf; tarayıcı bilgisi saklanmaz ve yayımlanmaz). |
source | site | embed | Cevabın geldiği yer: balabs sitesi ya da başka bir sitede gömülü deney. Gömen sitenin adresi yayımlanmaz. |
mode | free | daily | challenge | race | session | (boş) | Puanlı deneylerde oynama biçimi: serbest, günün turu, meydan okuma, yarış odası, deney oturumu. Puansız deneylerde ve biçimi saklanmayan eski cevaplarda boş. |
color_vision | normal | rg | by | contrast | (boş) | Renge dayalı deneylerde katılımcının seçtiği renk görüşü modu: normal, kırmızı-yeşil, mavi-sarı ya da yüksek kontrast. Modlarda uyaranlar farklı eksenlerde üretilir; karşılaştırmalar mod içinde yapılmalıdır. Diğer deneylerde boş. |
first_play | 1 | Her satır bir deneğin bu deneydeki ilk oynayışıdır (her zaman 1). Tekrar oynayışlar yalnızca sıralama puanı olarak saklanır ve açık veriye girmez. |
seen_before | yes | no | unsure | (boş) | Katılımcının bu deneyi ya da bilinen cevabını daha önce görüp görmediğine dair kendi beyanı (soran deneylerde). |
duration_s | number | Deneyin başından cevabın gönderilmesine kadar geçen süre, saniye (istemcide ölçülür, 0,1 s). |
play_score | number | İlk oynayışın sıralama puanı (puanlı deneylerde; tanımı yöntem kartında). Puansız deneylerde boş. |
Dışlama ölçütleri
Sunucu üç durak cevabını ve 24 triton çiftini (her perde sınıfı ve zarf bir kez) zorunlu tutar; yönelim ve tutarlılığı kendisi hesaplar. Belirgin yönelim eşiği, tamamen rastgele cevapların yaklaşık %5'inin aştığı güçtür.
- Yalnızca her deneğin bu deneydeki ilk cevabı; tekrar oynayışlar girmez.
- Simülasyon satırları, botlar, engellenmiş ve örnek hesaplar girmez.
- 3 Ekim 2026 öncesindeki cevaplar girmez (açık veri notunun yayında olduğu ilk gün).
Puanlama
Bu deney sıralama puanı kullanmaz. Kalabalık sonucu tepe perde sınıfı dağılımı ve merdivenin sürekli yükseliyor duyulma oranıdır.
Sürüm notları
- Ekim 2026
Arayüz dili (lang) cevapla birlikte saklanmaya başladı; önceki cevaplarda yalnızca uyaranları dile bağlı deneylerde biliniyor, ötekilerde boş.