Kimi kurtarırsın?.
Freni boşalan sürücüsüz bir araba iki gruptan birine çarpmak zorunda. Karar senin: hangi grubu kurtarırsın, ve bu kararlar bir yazılıma kural olarak yazılmalı mı?
Özgün çalışma
- Awad, E., Dsouza, S., Kim, R., Schulz, J., Henrich, J., Shariff, A., Bonnefon, J.-F., & Rahwan, I. (2018). The Moral Machine experiment. Nature, 563(7729), 59–64. Kaynak
- Bigman, Y. E., & Gray, K. (2020). Life and death decisions of autonomous vehicles. Nature, 579(7797), E1–E2. Kaynak
- Awad, E., Dsouza, S., Kim, R., Schulz, J., Henrich, J., Shariff, A., Bonnefon, J.-F., & Rahwan, I. (2020). Reply to: Life and death decisions of autonomous vehicles. Nature, 579(7797), E3–E5. Kaynak
- Bonnefon, J.-F., Shariff, A., & Rahwan, I. (2016). The social dilemma of autonomous vehicles. Science, 352(6293), 1573–1576. Kaynak
- Ethics Commission on Automated and Connected Driving. (2017). Report (June 2017). Federal Ministry of Transport and Digital Infrastructure, Germany. Kaynak
- Foot, P. (1967). The problem of abortion and the doctrine of the double effect. Oxford Review, 5, 5–15.
- Thomson, J. J. (1985). The trolley problem. The Yale Law Journal, 94(6), 1395–1415. Kaynak
Uyarlamamız
Awad ve arkadaşlarının (2018) Moral Machine deneyinin kısa uyarlaması. On iki ikilemde freni boşalan bir araba ya düz gider ya da direksiyonu kırar; her iki durumda bir grup kurtulur, öbürü kurtulamaz. İkilemler beş boyutu tek tek sınar (insan–hayvan, çok–az, genç–yaşlı, kurala uyan–kırmızıda geçen, yolcu–yaya); iki ikilemde iki grup birebir aynıdır. Arabanın şeridi ve kartların sırası rastgeledir; sonda tek bir kural sorusu vardır.
Özgün çalışmadan farklar
- Zorunlu seçimdir; Bigman ve Gray (2020) 'eşit davran' seçeneği eklenince pek çok kişinin onu seçtiğini gösterdi.
- Karakterlerin cinsiyeti, statüsü ve beden ölçüsü gösterilmez.
- Senaryo sayısı özgün deneyden çok azdır.
Ölçülen değişkenler
Açık veri dosyasındaki sütunlar. Liste biçimindeki alanlar numaralı sütunlara açılır (örneğin rt_60, est_3); JSON sütunlarında yalnızca sayılar ve sabit uyaran adları bulunur.
| Sütun | Tür | Açıklama |
|---|---|---|
s | JSON | İkilemler: [[ikilem no, kurtarılan taraf 0 a / 1 b, direksiyon kırıldı 1/0, süre ms] × 12]. |
pref_species | number | Boyut başına tercih (−1…1; boyutun referans tarafını kurtarma +1): species (insanı), lives (çoğu), age (genci), law (kurala uyanı), relation (yayayı); inaction: düz gitme eğilimi (−1…1). (species) |
pref_lives | number | Boyut başına tercih (−1…1; boyutun referans tarafını kurtarma +1): species (insanı), lives (çoğu), age (genci), law (kurala uyanı), relation (yayayı); inaction: düz gitme eğilimi (−1…1). (lives) |
pref_age | number | Boyut başına tercih (−1…1; boyutun referans tarafını kurtarma +1): species (insanı), lives (çoğu), age (genci), law (kurala uyanı), relation (yayayı); inaction: düz gitme eğilimi (−1…1). (age) |
pref_law | number | Boyut başına tercih (−1…1; boyutun referans tarafını kurtarma +1): species (insanı), lives (çoğu), age (genci), law (kurala uyanı), relation (yayayı); inaction: düz gitme eğilimi (−1…1). (law) |
pref_relation | number | Boyut başına tercih (−1…1; boyutun referans tarafını kurtarma +1): species (insanı), lives (çoğu), age (genci), law (kurala uyanı), relation (yayayı); inaction: düz gitme eğilimi (−1…1). (relation) |
pref_inaction | number | Boyut başına tercih (−1…1; boyutun referans tarafını kurtarma +1): species (insanı), lives (çoğu), age (genci), law (kurala uyanı), relation (yayayı); inaction: düz gitme eğilimi (−1…1). (inaction) |
policy | integer | Kural sorusu: 0 ayırmasın, 1 gençleri öncelesin, 2 emin değilim. |
Her dosyada bulunan ortak sütunlar (14)
row_id | string | Satır kodu. Her sürümde yeniden ve rastgele üretilir; kişiyi tanımlamaz, sürümler ya da deneyler arasında eşleştirilemez. |
experiment | string | Deneyin kısa adı (adres kısaltması). |
experiment_version | integer | Cevap biçiminin sürümü. Biçim değişen deneylerde yalnızca güncel biçim yayımlanır. |
date | YYYY-MM-DD | YYYY-Www | YYYY-MM | Cevabın verildiği gün (İstanbul saati). Aynı gün, dil ve cihazda 5 kişiden az cevap varsa ISO haftasına, o da yetmezse aya kabalaştırılır. |
date_precision | day | week | month | date sütununun inceliği. |
lang | tr | en | (boş) | Arayüz dili. Dil kaydı Ekim 2026’nın ilk haftasında başladı; daha önceki cevaplarda yalnızca uyaranı dile bağlı deneylerde bilinir, bilinmiyorsa boş. |
device | desktop | mobile | tablet | (boş) | Tarayıcının tanıttığı cihaz sınıfı (yalnızca sınıf; tarayıcı bilgisi saklanmaz ve yayımlanmaz). |
source | site | embed | Cevabın geldiği yer: balabs sitesi ya da başka bir sitede gömülü deney. Gömen sitenin adresi yayımlanmaz. |
mode | free | daily | challenge | race | session | (boş) | Puanlı deneylerde oynama biçimi: serbest, günün turu, meydan okuma, yarış odası, deney oturumu. Puansız deneylerde ve biçimi saklanmayan eski cevaplarda boş. |
color_vision | normal | rg | by | contrast | (boş) | Renge dayalı deneylerde katılımcının seçtiği renk görüşü modu: normal, kırmızı-yeşil, mavi-sarı ya da yüksek kontrast. Modlarda uyaranlar farklı eksenlerde üretilir; karşılaştırmalar mod içinde yapılmalıdır. Diğer deneylerde boş. |
first_play | 1 | Her satır bir deneğin bu deneydeki ilk oynayışıdır (her zaman 1). Tekrar oynayışlar yalnızca sıralama puanı olarak saklanır ve açık veriye girmez. |
seen_before | yes | no | unsure | (boş) | Katılımcının bu deneyi ya da bilinen cevabını daha önce görüp görmediğine dair kendi beyanı (soran deneylerde). |
duration_s | number | Deneyin başından cevabın gönderilmesine kadar geçen süre, saniye (istemcide ölçülür, 0,1 s). |
play_score | number | İlk oynayışın sıralama puanı (puanlı deneylerde; tanımı yöntem kartında). Puansız deneylerde boş. |
Dışlama ölçütleri
Sunucu on iki ikilemin her birinin bir kez cevaplandığını ve kural cevabını zorunlu tutar; tercih puanlarını kendisi hesaplar.
- Yalnızca her deneğin bu deneydeki ilk cevabı; tekrar oynayışlar girmez.
- Simülasyon satırları, botlar, engellenmiş ve örnek hesaplar girmez.
- 3 Ekim 2026 öncesindeki cevaplar girmez (açık veri notunun yayında olduğu ilk gün).
Puanlama
Bu deney sıralama puanı kullanmaz. Kalabalık sonucu boyut başına ortalama tercih ve kural sorusunun dağılımıdır.
Sürüm notları
- Ekim 2026
Arayüz dili (lang) cevapla birlikte saklanmaya başladı; önceki cevaplarda yalnızca uyaranları dile bağlı deneylerde biliniyor, ötekilerde boş.