Yanlış anı.
Hiç görmediğin bir kelimeyi, gördüğünden emin olacak kadar canlı hatırlayabilir misin?
Özgün çalışma
- Deese, J. (1959). On the prediction of occurrence of particular verbal intrusions in immediate recall. Journal of Experimental Psychology, 58(1), 17–22. Kaynak
- Roediger, H. L., III, & McDermott, K. B. (1995). Creating false memories: Remembering words not presented in lists. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 21(4), 803–814. Kaynak
- Stadler, M. A., Roediger, H. L., III, & McDermott, K. B. (1999). Norms for word lists that create false memories. Memory & Cognition, 27(3), 494–500. Kaynak
- Gallo, D. A. (2010). False memories and fantastic beliefs: 15 years of the DRM illusion. Memory & Cognition, 38(7), 833–848. Kaynak
- Akdoğan, M., Akırmak, Ü., & Gürsoy, İ. (2020). Türkçe kelimelerin bellek yanılması üretme oranlarının Deese-Roediger-McDermott (DRM) paradigması ile incelenmesi. Türk Psikoloji Yazıları, 23(46), 31–54. Kaynak
Uyarlamamız
Deese–Roediger–McDermott (Roediger ve McDermott, 1995) yanlış tanıma görevinin uyarlaması. Altı listelik bir havuzdan dördü okunur; her liste, hiç geçmeyen bir 'gizli kelimenin' en güçlü on çağrışımıdır ve kelimeler birer birer 1,1 saniye (aralarında 0,25 saniye) görünür. Ardından 16 kelimelik tanıma testi gelir: okunan her listeden iki kelime, dört gizli kelime ve okunmayan iki listenin gizli kelimesi ile ilk kelimesi; her kelimeye dört dereceli cevap verilir. Türkçe listeler Akdoğan ve arkadaşlarının normlarından, İngilizce listeler Stadler ve arkadaşlarının (1999) normlarındandır.
Özgün çalışmadan farklar
- Özgün çalışmalarda tanımadan önce serbest hatırlama vardı; burada yoktur.
- Kelimeler sesli değil yazılı gösterilir; listeler 10 kelimedir (özgün listeler 12 ve 15).
- Türkçe ve İngilizce listeler farklıdır; dil sütunuyla ayrılmalıdır.
Ölçülen değişkenler
Açık veri dosyasındaki sütunlar. Liste biçimindeki alanlar numaralı sütunlara açılır (örneğin rt_60, est_3); JSON sütunlarında yalnızca sayılar ve sabit uyaran adları bulunur.
| Sütun | Tür | Açıklama |
|---|---|---|
lists_1 | number | Okunan listeler (havuz indeksi 0–5, dile göre). (1. öğe) |
lists_2 | number | Okunan listeler (havuz indeksi 0–5, dile göre). (2. öğe) |
lists_3 | number | Okunan listeler (havuz indeksi 0–5, dile göre). (3. öğe) |
lists_4 | number | Okunan listeler (havuz indeksi 0–5, dile göre). (4. öğe) |
control_lists_1 | number | Okunmayan (denetim) listeleri. (1. öğe) |
control_lists_2 | number | Okunmayan (denetim) listeleri. (2. öğe) |
items | JSON | Test kelimeleri: [[tür 0 okunan / 1 gizli / 2 ilgisiz, liste, sıra (−1 gizli kelime), cevap 1–4, süre ms] × 16] (4 = kesin vardı … 1 = kesin yoktu). |
hits | integer | Okunan kelimelere 'vardı' (3 ya da 4) deme sayısı (0–8). |
fa | integer | Okunmayan kelimelere (gizli + ilgisiz) 'vardı' deme sayısı. |
net | integer | hits − fa (−8…8). |
hit | number | Okunan kelimelerde 'vardı' oranı. |
lure | number | Gizli kelimelerde 'vardı' oranı (yanlış anı). |
ctrl | number | İlgisiz kelimelerde 'vardı' oranı. |
hit_sure | number | Okunan kelimelerde 'kesin vardı' oranı. |
lure_sure | number | Gizli kelimelerde 'kesin vardı' oranı. |
ctrl_sure | number | İlgisiz kelimelerde 'kesin vardı' oranı. |
conf_old | number | Okunan kelimelere verilen ortalama cevap (1–4). |
conf_lure | number | Gizli kelimelere verilen ortalama cevap. |
conf_ctrl | number | İlgisiz kelimelere verilen ortalama cevap. |
Her dosyada bulunan ortak sütunlar (14)
row_id | string | Satır kodu. Her sürümde yeniden ve rastgele üretilir; kişiyi tanımlamaz, sürümler ya da deneyler arasında eşleştirilemez. |
experiment | string | Deneyin kısa adı (adres kısaltması). |
experiment_version | integer | Cevap biçiminin sürümü. Biçim değişen deneylerde yalnızca güncel biçim yayımlanır. |
date | YYYY-MM-DD | YYYY-Www | YYYY-MM | Cevabın verildiği gün (İstanbul saati). Aynı gün, dil ve cihazda 5 kişiden az cevap varsa ISO haftasına, o da yetmezse aya kabalaştırılır. |
date_precision | day | week | month | date sütununun inceliği. |
lang | tr | en | (boş) | Arayüz dili. Dil kaydı Ekim 2026’nın ilk haftasında başladı; daha önceki cevaplarda yalnızca uyaranı dile bağlı deneylerde bilinir, bilinmiyorsa boş. |
device | desktop | mobile | tablet | (boş) | Tarayıcının tanıttığı cihaz sınıfı (yalnızca sınıf; tarayıcı bilgisi saklanmaz ve yayımlanmaz). |
source | site | embed | Cevabın geldiği yer: balabs sitesi ya da başka bir sitede gömülü deney. Gömen sitenin adresi yayımlanmaz. |
mode | free | daily | challenge | race | session | (boş) | Puanlı deneylerde oynama biçimi: serbest, günün turu, meydan okuma, yarış odası, deney oturumu. Puansız deneylerde ve biçimi saklanmayan eski cevaplarda boş. |
color_vision | normal | rg | by | contrast | (boş) | Renge dayalı deneylerde katılımcının seçtiği renk görüşü modu: normal, kırmızı-yeşil, mavi-sarı ya da yüksek kontrast. Modlarda uyaranlar farklı eksenlerde üretilir; karşılaştırmalar mod içinde yapılmalıdır. Diğer deneylerde boş. |
first_play | 1 | Her satır bir deneğin bu deneydeki ilk oynayışıdır (her zaman 1). Tekrar oynayışlar yalnızca sıralama puanı olarak saklanır ve açık veriye girmez. |
seen_before | yes | no | unsure | (boş) | Katılımcının bu deneyi ya da bilinen cevabını daha önce görüp görmediğine dair kendi beyanı (soran deneylerde). |
duration_s | number | Deneyin başından cevabın gönderilmesine kadar geçen süre, saniye (istemcide ölçülür, 0,1 s). |
play_score | number | İlk oynayışın sıralama puanı (puanlı deneylerde; tanımı yöntem kartında). Puansız deneylerde boş. |
Dışlama ölçütleri
Sunucu dört okunan ve iki denetim listesinin farklı olduğunu, test kelimelerinin tür ve listelerinin plana uyduğunu doğrular ve bütün oranları kendisi hesaplar. Analizde 'daha önce gördüm' diyenleri (seen_before) ayrı raporlamanızı öneririz.
- Yalnızca her deneğin bu deneydeki ilk cevabı; tekrar oynayışlar girmez.
- Simülasyon satırları, botlar, engellenmiş ve örnek hesaplar girmez.
- 3 Ekim 2026 öncesindeki cevaplar girmez (açık veri notunun yayında olduğu ilk gün).
Puanlama
Bu deney sıralama puanı kullanmaz. Kalabalık sonucu okunan, gizli ve ilgisiz kelimelerde 'vardı' oranlarıdır.
Sürüm notları
- Ekim 2026
Arayüz dili (lang) cevapla birlikte saklanmaya başladı; önceki cevaplarda yalnızca uyaranları dile bağlı deneylerde biliniyor, ötekilerde boş.