Bir sayı seçmek neden bu kadar ilginç?
“1 ile 100 arasında aklına gelen ilk sayıyı yaz.” Basit bir istek gibi duruyor. Ama yanıt verirken gerçekten rastgele mi davranıyoruz, yoksa bazı sayılar diğerlerinden daha kolay mı aklımıza geliyor? Bu soru, kişisel tercih kadar rastgelelik fikrimiz hakkında da ipucu veriyor.
Balabs’ın EXP. 002 deneyinde katılımcılardan 1 ile 100 arasında akıllarına gelen ilk sayıyı seçmeleri isteniyor. Ardından başka kısa sorular geliyor: 1 ile 10 arasında ilk sayı, kalabalıkta en az seçileceği düşünülen sayı ve ilk soruda kalabalığın en çok seçeceği tahmin edilen sayı. Böylece kendi seçimini yapmakla başkalarının ne seçeceğini tahmin etmek karşılaştırılabiliyor.
Şu an 16 kişi katıldı; kalabalık sonucu 30 katılımda açılacak. Bu nedenle mevcut veri, insanların genel olarak hangi sayıları seçtiğini söylemek için yeterli değil. Bu, rastgele seçilmiş bir örneklem değil: Katılımcılar internet deneyine kendi istekleriyle katılıyor. Şimdilik ilk iki tercih 5 ve 8; her biri iki kez seçildi. Bu küçük sayıdan bir eğilim sonucu çıkarmak doğru olmaz.
İnsanlar neden 7 gibi sayılara yöneliyor?
Araştırmalar, insanlardan bir sayı seçmeleri istendiğinde seçimlerin her zaman eşit dağılmadığına işaret ediyor. Kubovy ve Psotka (1976), 0 ile 9 arasından akla gelen ilk sayıyı seçen 558 kişide yanıtların yaklaşık yüzde 28’inin 7 olduğunu bildirdi. Her sayının eşit olasılıklı olduğu bir dağılımda beklenen pay yüzde 10 olurdu.
Daha geniş bir aralıkta da benzer bir örüntü görülebiliyor. Veritasium’un (2024) yaklaşık 200.000 yanıtlık çevrim içi anketinde, uç sayılar ve bazı kültürel çağrışımları olan sayılar dışarıda bırakıldığında 7, 37, 73 ve 77 öne çıktı. Bu anket, burada yaptığımız deneyle aynı şey değil; farklı bir soru ve katılımcı toplama yöntemi var. Yine de belirli sayıların zihinde daha erişilebilir olabileceğini düşündüren bir örnek.
Bir açıklama şu: Rastgele görünmeye çalışırken fazla düzenli bulduğumuz seçenekleri eliyoruz. 10’un katları, çift sayılar, tekrar eden rakamlar ya da aralığın uçları “fazla seçilmiş” gibi gelebilir. Geriye tek sayılar veya 37 gibi daha az yuvarlak görünen seçenekler kalabilir. Bu, herkesin aynı nedenle seçim yaptığı anlamına gelmez; yalnızca rastgelelik hissinin seçimi etkileyebileceğini anlatan olası bir açıklamadır.
Kendi seçimin ile kalabalığı tahmin etmek aynı şey değil
Bir sayıyı kendin seçmek başka, başkalarının hangi sayıyı seçeceğini tahmin etmek başka bir görev. Mehta, Starmer ve Sugden (1994), “herhangi bir pozitif sayı yaz” dendiğinde en sık yanıtın 7 olduğunu; başka biriyle aynı sayıyı yazmaya çalışanların ise daha sık 1’i seçtiğini buldu. Sorunun hedefi değişince, akla gelen cevap da değişebiliyor.
Kalabalıkta en az seçilecek sayıyı bulmaya çalışırken de ikinci bir düşünce katmanı ekleniyor: “Başkaları neyi popüler sanıp ondan kaçınır?” Bu tür stratejiler, herkes benzer tahmin yürüttüğünde beklenmedik sonuçlar doğurabilir. Örneğin Veritasium (2024) anketinde en az kişinin seçeceği sayı sorulduğunda 37 ve 73 de popüler yanıtlardandı. Kalabalıktan kaçmak için seçilen sayı, böylece kalabalıklaşabiliyor.
İsveç’te incelenen Limbo piyangosunda oyuncuların kazanmaya çalıştığı şey, başkalarının seçmediği en küçük sayıydı. Östling vd. (2011), oyuncuların küçük sayılara gereğinden fazla yöneldiğini ve tek sayıları çiftlerden daha sık seçtiğini bildirdi. Oyun ilerledikçe toplu seçimlerin oyun kuramının öngördüğü dağılıma yaklaştığını da gösterdiler. Bu sonuç, gerçek ödüllü ve farklı kurallı bir oyundan geliyor; Balabs deneyindeki yanıtlarla doğrudan eş tutulamaz.
Balabs verisi şimdilik ne söylüyor, ne söylemiyor?
Şu anki 16 yanıt, deneyin kalabalık sonucunu açmak için belirlenen 30 katılım eşiğinin altında. Bu nedenle eldeki listeyi insanların tercih ettiği sayıların güvenilir bir sıralaması gibi okumamak gerekir. İki kez seçilmiş 5 ve 8, yalnızca mevcut küçük gruptaki tekrarları gösterir; daha geniş bir çevrim içi katılımcı kitlesinin ya da insanların genelinin tercihini temsil etmez.
Deneyin birkaç sınırlaması daha var. Yanıt ekrana yazılıyor; yüz yüze sesli yanıt veren kişilerle aynı şekilde davranılacağı garanti değil. “37 efsanesi” gibi sayı tercihleri hakkında önceden bilgi sahibi olmak da seçimi etkileyebilir. Ayrıca sorular aynı kişiye art arda geldiği için önceki yanıt sonraki seçimleri etkileyebilir; sonuçların dört el bittikten sonra gösterilmesi bu etkiyi azaltmaya yönelik.
İkinci el 1 ile 10 arasında sayı istiyor; Kubovy ve Psotka’nın kullandığı aralık ise 0 ile 9. Bu yüzden iki araştırmadaki 7 tercihlerini birebir karşılaştırmak doğru olmaz. Üçüncü elde gerçek para ödülü de yok; bu yönüyle İsveç’teki piyango oyunundan ayrılıyor. Kalabalık verisi tamamlandığında Balabs sonuçları kendi koşulları içinde değerlendirilebilir; o zamana kadar literatür, soruyu düşünmek için sağlam bir başlangıç sunuyor.