Eğri asılmış tablo
Duvardaki bir tablonun bir iki derece eğri durduğunu çoğumuz hemen fark ederiz. Ama aynı tablo 45 derece döndürülmüş olsaydı, bir iki derecelik farkı görmek çok daha zor olurdu. Görme sistemimiz bütün yönleri eşit keskinlikte görmez: yatay ve dikey bizim için özel yönlerdir.
Bu deneyde bir çizgi yarım saniye görünür ve kaybolur. Sonra ortadaki turuncu çizgiyi gördüğün açıya çevirirsin. Sekiz elin dördünde çizgi tam yatay ya da tam dikeydir, dördünde eğiktir. Sonunda iki türdeki ortalama hatanı yan yana görürsün: aradaki fark, görme bilimcilerinin yarım yüzyıldır incelediği eğik açı etkisinin sendeki karşılığı.
Eğik açı etkisi
Stuart Appelle 1972'de Psychological Bulletin'de yayımladığı derlemede, insanlarda ve hayvanlarda yön algısı üzerine o güne kadar yapılmış çalışmaları bir araya getirdi. Pek çok farklı görevde aynı örüntü ortaya çıkıyordu: yatay ve dikey yönlerdeki uyaranlar, eğik yönlerdekilerden daha iyi algılanıyor ve ayırt ediliyordu. Appelle bu bulgulara eğik açı etkisi (oblique effect) adını verdi.
Sonraki çalışmalar etkinin ayrıntılarını inceledi. Orban, Vandenbussche ve Vogels 1984'te ard arda gösterilen tek uzun çizgilerle yön ayırt etme duyarlılığını ölçtü: duyarlılık ana yönlerin çevresinde dar bir aralıkta en yüksekti ve hem duyarlılık hem de yönler arasındaki fark çizgi uzadıkça artıyordu. Bu deneydeki çizgiler de uzun, bu yüzden etkinin görülmesini bekliyoruz.
Dünya yatay ve dikey
Bu ayrıcalık nereden geliyor? Bir açıklama çevremizde: binalar, kapılar, pencereler, ağaç gövdeleri ve ufuk çizgisi yatay ya da dikeydir. Coppola, Purves, McCoy ve Purves 1998'de iç mekân, dış mekân ve insan eli değmemiş doğal sahnelerden oluşan geniş bir fotoğraf arşivini yöne duyarlı süzgeçlerle taradılar ve yatay ile dikey kenarların bütün sahne türlerinde baskın olduğunu buldular.
Beyin de bu dengesizliği yansıtıyor gibi görünüyor. Christopher Furmanski ve Stephen Engel 2000'de fMRI ile insanın birincil görme korteksini (V1) incelediler: V1'in yatay ve dikey uyaranlara verdiği yanıt, 45 ve 135 derecelik eğik uyaranlara verdiğinden daha büyüktü ve bu fark katılımcıların algısal performansıyla örtüşüyordu.
Beyin beklentiyle görür
Ahna Girshick, Michael Landy ve Eero Simoncelli 2011'de bu bilgiyi istatistiksel çıkarım açısından ele aldı. Beş gözlemciden iki dizi küçük yönlü desenin ortalama yönünü karşılaştırmalarını istediler; desenlerin bir kısmı gürültülüydü. Gözlemcilerin yön yargıları belirsizlik arttıkça yatay ve dikeye doğru çekiliyordu; iki gürültü düzeyi arasındaki göreli kayma 12 dereceye kadar çıkıyordu. Gözlemcilerin yön hakkındaki önsel beklentilerini tahmin ettiklerinde, bunların fotoğraflardaki yön dağılımıyla örtüştüğünü gördüler.
Ama her bulgu aynı yöne işaret etmiyor. Vincent de Gardelle, Sid Kouider ve Jérôme Sackur 2010'da katılımcılardan kısa gösterilen yönlü desenlerin yönünü yeniden kurmalarını istedi ve ana yönlere yakın desenlerin olduğundan daha eğik, yani ana yönden uzağa itilmiş algılandığını buldu. Xue-Xin Wei ve Alan Stocker 2015'te verimli kodlamaya dayanan bir Bayesçi gözlemci modeliyle bu iki gözlemi uzlaştırdı: aynı önsel bilgi, belirsizliğin kaynağına göre hem çekime hem de itmeye yol açabiliyor.
Bellekte eğik çizgiler
Bu deneyde çizgiyi gördüğün anda değil, yarım saniyelik gösterim ve kısa bir maskenin ardından kuruyorsun; yani algı kadar kısa süreli bellek de devrede. Pratte, Park, Rademaker ve Tong 2017'de katılımcılara birkaç yönlü desen gösterip birinin yönünü bellekten bildirmelerini istedi ve hataların eğik yönlerde belirgin biçimde büyük olduğunu buldu.
Bu deneyde eğik çizgilerde iki şeye bakıyoruz: hatanın büyüklüğüne ve yönüne. Kayma artıysa cevabın en yakın yatay ya da dikeye doğru çekilmiş, eksiyse ondan uzağa itilmiş demektir. Dört eğik çizgi kişisel bir yönü kesin olarak göstermek için az; ama kalabalıkta hangi yönün baskın olduğu, literatürdeki bu tartışmaya küçük bir katkı olabilir.
Puanın ve ekranın
Her elin puanı, asıl yönle senin kurduğun yön arasındaki açıdan hesaplanır: 10 / (1 + (hata / 6°)^1,6). 2 derecelik hata yaklaşık 8,5 puan, 4 derece yaklaşık 6,6, 6 derece 5, 12 derece yaklaşık 2,5 puan getirir. Sekiz elden en fazla 80 puan toplanır. Bir çizginin iki ucu aynı olduğu için en büyük olası hata 90 derecedir.
Ekranın kenarları yatay ve dikey çizgiler için hazır bir referanstır; bu yüzden telefonu dik ve düz tutmanı öneriyoruz. Kadranda çentik yoktur; çentikler yalnızca cevaptan sonra, karşılaştırma ekranında görünür. Dokunmatik ekranlarda parmağını merkezden uzakta gezdirirsen çizgiyi daha ince döndürebilirsin.