42 açık deney
Deneyler.
Her biri yayımlanmış bir araştırmaya dayanıyor ve birkaç elden oluşuyor; çoğu iki üç dakika sürer. Sonunda kendi cevabını kalabalıkla karşılaştırır, bulgunun arkasındaki bilimi okursun. İstediğin kadar tekrar oynayabilirsin.
Aklına gelen ilk sayı
Dört kısa elde sayı seçiyor, en az seçilecek sayıyı arıyor ve kalabalığın favorisini tahmin ediyorsun. Sence ne kadar tahmin edilemezsin?
10 saniyeyi hisset
İçindeki saat ne kadar dakik? 10, 3 ve 20 saniyeyi saymadan tutturmaya çalış, sonra saniyede bir ritim tut; hatan süreyle birlikte büyüyor mu, gör.
Kavanozda kaç şeker var?
Tek başına tahminin muhtemelen isabetsiz; peki yüzlerce tahmin bir araya gelince ne olur? Kalabalığı gördükten sonra fikrini değiştirmek işe yarar mı?
Linda problemi
Linda, Bill ve bir sağlık taraması: dört kısa senaryoda sezgin mi kazanacak, olasılığın en basit kuralı mı?
Bouba mı, kiki mi?
Uydurma bir kelimenin şekli, hatta büyüklüğü olabilir mi? Dört kısa elde sesleri şekillerle eşleştir; kalabalığın cevabı Türkçe için şaşırtıcı olabilir.
Mavi mi, lacivert mi?
Türkçede mavinin bittiği, lacivertin başladığı yer neresi? Dokuz tonla kendi sınırını bul, aynı tonun zemine göre nasıl değiştiğini gör.
Rengi söyle, kelimeyi değil
Okumayı bırakmak sandığından zor: beynin, sen istemesen de kelimeyi çoktan okumuş oluyor. Tersini yapınca ve zamana karşı oynayınca ne değişiyor?
Ne kadar hızlısın?
Gözünün gördüğü ile parmağının hareket ettiği an arasında bir boşluk var ve seçenek arttıkça büyüyor. Peki gerektiğinde kendini durdurabiliyor musun?
Hangi çizgi daha uzun?
İki çizgiyi eşitlemek kolay görünür; ta ki oklar, raylar ve çevredeki daireler işe karışana kadar. Dört illüzyonda gözünün ne kadar yanıldığını ölçüyoruz.
İki çerçeve, tek karar
Aynı rakamlar, farklı kelimeler. Kararını rakamlar mı veriyor, yoksa onların nasıl anlatıldığı mı?
Ortalamanın üçte ikisi
Herkes bir sayı seçer, kazanan ortalamanın üçte ikisine en yakın olandır. Asıl soru şu: başkaları kaç adım ileriyi düşünüyor?
Yazı-tura bahsi
Yazı gelirse 100 TL kaybediyorsun, tura gelirse daha fazlasını kazanıyorsun. Bir bahse girmek için kazancın kaybı ne kadar aşması gerekiyor?
Değişimi bul
Sahne titreyerek değişiyor; fark gözünün önünde ama onu görmen bazen yarım dakika sürüyor. Değişim körlüğünü kendin dene.
Yazı mı tura mı: rastgele olabilir misin?
Rastgele davranmak kolay gibi görünür; ama insanlar yazı turayı taklit ederken de, sonucu tahmin ederken de neredeyse hep aynı izi bırakır.
Sopa ve top
Yedi kolay görünen soru. Asıl tuzak, kolay görünmeleri.
Üç kapı
Üç kapı, bir araba, iki keçi. Önce tek oyun, sonra 10 hızlı oyun ve 100 kapı: matematikçileri bile kızdıran soruyu kendin sına.
Paylaşır mısın?
Karşındaki reddederse ikiniz de eli boş dönersiniz. Ne kadar cömert, ne kadar inatçısın?
Güven oyunu
Gönderdiğin para üçe katlanıyor, ama geri dönüp dönmeyeceği karşındakinin vicdanına kalmış. Bu oyunda hem güvenen hem de güvenilen sensin.
Ortak kasa
Kasaya konan her jeton büyüyor ama herkese eşit bölünüyor. Herkes koyarsa herkes kazanır, tek başına koyan kaybeder. Sekiz elde grubun ne yapacak?
Görsel hafıza
Dokuz kare, yanıp sönen bir sıra. Rakamları değil yerleri ezberlediğinde hafızan kaç adımı taşıyabiliyor?
Hedefi bul
Bazı hedefler kalabalığın içinden fırlar, bazılarını tek tek aramak gerekir. Görsel aramanın hızını ve sınırlarını ölç.
Kaç nokta?
Üç noktayı bir bakışta görürüz, otuz noktayı ise tahmin ederiz. Bir bakışta sayabildiğin sınırı ve tahminlerinin ne kadar şaştığını ölç.
Ne kadar eminsin?
On soru, her birine yüzde 90 emin olduğun bir alt ve üst sınır. Ne bildiğini değil, ne bilmediğini ne kadar iyi bildiğini ölçüyoruz.
Çark ve tahmin
Önce çark dönüyor, sonra tahmin ediyorsun. Çarkın sayısının cevapla hiçbir ilgisi yok; peki tahminin bundan gerçekten habersiz mi?
Kaç kişi senin gibi?
Çay mı kahve mi, deniz mi dağ mı? Altı tercih ve tek soru: seninle aynı düşünenler sandığın kadar çok mu? Yanlış uzlaşma etkisini kendinde dene.
Şimdi mi, sonra mı?
Bugünkü 1000 TL'yi bir hafta, bir ay ve bir yıl sonraki daha büyük tutarlarla karşılaştır; sabrının fiyatını ve şimdiki zaman yanlılığını ölç.
Farklı tonu bul
Önce renk tonu ve açıklık eşiğini ΔE cinsinden ölç, sonra seviye modunda ızgara büyürken fark küçülsün: kaçıncı seviyeye çıkabilirsin?
Ayna mı, değil mi?
Harf eğildikçe zihnin onu gerçekten çeviriyor gibi. Harflerde, şekillerde ve süre baskısı altında ne kadar hızlı çeviriyorsun?
Rakam hafızası
Rakamlar birer birer geçip gidiyor. Kaç tanesini sırasını şaşırmadan geri yazabilirsin, tersinden yazınca kaç tanesi kalıyor?
Dört kart
Dört kart, bir kural. Psikolojinin en ünlü mantık bulmacasında çoğu kişi yanlış kartları çevirir; aynı mantık bir bar sahnesine taşınınca ise iş değişir.
Azınlık oyunu
Azınlıkta kalan kazanır; ama herkes azınlıkta kalmaya çalışırken azınlık nerede olur? Canlı odada 10 el boyunca kalabalığın bir adım önünde ol.
Buluşma noktası
Önce sadece hoşuna gideni seç, sonra aynı sorularda herkesle aynı cevabı vermeye çalış. Konuşmayan bir kalabalık ne kadar iyi buluşur?
Gönüllü ikilemi
Biri 'Ben yaparım' derse herkes kazanır, gönüllü biraz kaybeder; kimse demezse herkes sıfırlanır. 20 saniyede kim öne çıkacak?
Büyük sayaç
Tek buton, tek sayaç. İki kişi aynı saniyede basarsa sayaç sıfırlanır. Konuşamayan bir kalabalık kendiliğinden sıra almayı öğrenebilir mi?
Canlı kalabalık
Üç soru, iki tur: önce kendi başına tahmin et, sonra odanın tahminlerini görüp güncelle. Birbirini gören kalabalık daha mı akıllı?
Sesi tuttur
Önce iki ses arasındaki en küçük perde farkını ölç, sonra beş sesi kısa bir sessizliğin ardından kulaktan tuttur. Kulaklık önerilir.
Rengi hatırla
Bütün ekranı kaplayan bir rengi üç saniye aklında tut, sonra renk tonu, doygunluk ve parlaklık şeritleriyle yeniden kur. Hafıza rengi nereye kaydırıyor?
Süreyi tut
Ekran alttan yukarı renkle dolar; sonra sıra sende: aynı süre geçti dediğin anda parmağını kaldır. Beş farklı sürede kısa süreleri uzatıp uzunları kısaltıyor musun?